Honden (en trouwens ook best wat katten) gebruiken hun bek voor veel meer dan alleen eten; het is hun manier om de wereld te begrijpen. Snuffelen, proeven en likken helpen ze om spanning los te laten en hun nieuwsgierigheid de vrije loop te laten.
Hier komt de likmat om de hoek kijken als praktisch hulpmiddel. Je smeert er iets lekkers op, en je dier is direct rustig en met volledige focus bezig. Verwacht geen wondermiddel dat alle problemen oplost, en het vervangt zeker geen wandeling of knuffelsessie, maar het is absoluut een waardevolle toevoeging aan het dagelijks leven van je dier.
Wat doet een likmat met het welzijn van je dier?
In de basis is een likmat simpel: een platte mat voorzien van ribbels, vakjes of patronen waar zacht voer tussen blijft kleven. Je hond of kat moet echt zijn best doen met zijn tong om alles eruit te krijgen. Dat kost niet alleen tijd, maar vraagt ook om concentratie.
Precies dat is de reden waarom veel baasjes merken dat hun dier er zo goed op reageert. Niet omdat de mat stress magisch laat verdwijnen, maar omdat likken voor veel dieren van nature een kalmerende werking heeft. Het ritmische bewegen helpt om even te ‘landen’ na een drukke dag, of maakt lastige momenten – zoals wachten of verzorgd worden – net wat draaglijker.
Blijf wel realistisch: elk dier is anders. De één wordt er zichtbaar zen van, de ander ziet het puur als een puzzel om op te lossen, en een derde haakt af als de beloning niet lekker genoeg is. Zie het vooral als verrijking: iets kleins dat het leven net wat leuker en comfortabeler maakt.
Wat is een likmat precies, en hoe werkt het?
Een likmat – je komt ze onder allerlei namen tegen – is meestal een flexibele of stevige mat met reliëf. Doordat je het voer in die structuur duwt, kan je dier het niet in één hap naar binnen schrokken. Het dwingt tot vertragen: lik voor lik, randje voor randje.
Daarom is het ideaal voor een rustig snackmoment, maar ook als afleiding tijdens korte handelingen. Het werkt het beste met smeerbaar lekkers. Denk aan natvoer, wat geprakte groente of een beetje yoghurt (mits veilig voor je dier). Het gaat hierbij niet om een volle maaltijd, maar om de bezigheid en het ritme.
De meeste matten hebben zuignappen of een antislip-laag, zodat ze niet de hele kamer door glijden. Toch is toezicht altijd slim, zeker als je een sloper in huis hebt die graag kauwt op alles wat los en vast zit.
Waarom vinden honden (en katten) likken zo prettig?
Likken is natuurlijk gedrag. Pups likken hun moeder en nestgenoten, volwassen honden verzorgen hun eigen vacht, en veel honden geven een lik als begroeting of wanneer ze spanning voelen. Ook katten zijn er meesters in: vooral voor hun vachtverzorging, maar sommige katten likken ook om zichzelf gerust te stellen.
Wat je vaak ziet, is dat de herhaling van het likken zelfregulerend werkt. Je kunt het vergelijken met hoe wij mensen soms onbewust friemelen of kauwgom kauwen om rustig te blijven. Het betekent dus niet direct dat je dier bang is; vaak is het gewoon een gezonde manier om prikkels te verwerken.
Let wel op de grens tussen ontspannen likken en dwangmatig gedrag. Als je hond of kat obsessief blijft likken – bijvoorbeeld continu aan poten, tot de huid kaal is, of als hij niet kan stoppen – dan is dat iets anders dan genieten van een likmat. Dwangmatigheid kan wijzen op jeuk, pijn, misselijkheid of serieuze stress. Zie je dit gedrag ineens ontstaan of verergeren? Overleg dan altijd even met je dierenarts om medische oorzaken uit te sluiten.
Voor welke honden is een likmat handig?
In veel huishoudens is een likmat een uitkomst, maar kijk altijd naar wat jouw hond op dat moment nodig heeft. Het is geen ‘one size fits all’.
Puppy’s en pubers
Jonge honden raken snel overprikkeld en hebben hun impulsen nog niet onder controle. Een likmat helpt ze om na een training of bezoek weer terug naar aarde te komen. Ook kun je het gebruiken om korte momentjes alleen zijn aan iets positiefs te koppelen.
Zit je pup in de tandenwissel? Dan kan likken verlichting geven, maar let extra goed op dat de mat zelf niet als kauwspeeltje eindigt.
Volwassen honden die snel schrokken of zich vervelen
Schrokt jouw hond zijn bak in drie seconden leeg? Dat kan zorgen voor lucht in de maag of onrust. Een likmat vertraagt het tempo aanzienlijk, wat zorgt voor een rustiger eetmoment.
Ook voor honden die zich snel vervelen – bijvoorbeeld op regenachtige dagen – biedt het een fijne mentale uitdaging naast de fysieke wandeling.
Oudere honden
Senioren willen vaak best nog uitgedaagd worden, maar rennen en vliegen gaat niet meer zo soepel. Een likmat is laagdrempelig: geen belasting voor de gewrichten, maar wel een fijn moment van focus.
Heeft je oude hond gebitsproblemen? Dan is zacht, smeerbaar voer op een mat vaak veel prettiger dan harde brokken of snacks. Twijfel je wat past bij de gezondheid van je senior? Vraag dan advies aan je dierenarts.
Kan een likmat ook voor katten?
Absoluut, veel katten hebben er baat bij. De introductie vraagt wel wat meer geduld; katten zijn nu eenmaal kieskeuriger en houden van controle. Een likmat kan helpen bij het vertragen van het eten, als afleiding bij kammen, of gewoon als extra mentale prikkel voor binnenkatten.
Bij katten luistert de vulling nauw. Veel katten doe je een plezier met hun favoriete natvoer, wat vleesbouillon (zonder ui of knoflook!) of gepureerd kattenvoer. Pas op met gewone melkproducten; veel katten verdragen lactose slecht.
En let op de geur: als de mat nog naar afwasmiddel ruikt, zal een kat hem waarschijnlijk weigeren. Spoel hem dus extra goed na met heet water.
Welke likmat past bij jouw dier en jouw huishouden?
Er is keuze genoeg in materiaal en structuur. Wat het beste werkt, hangt af van je dier en hoe jij de mat wilt gebruiken.
Materiaal: flexibel of stevig
Flexibele matten berg je makkelijk op en plakken vaak goed op gladde vloeren. Stevigere varianten liggen stabieler, maar nemen meer plek in. Heb je een kauwer in huis? Kies dan altijd voor stevig materiaal dat niet direct scheurt.
Structuur: fijn of grof patroon
Een fijn patroon is perfect voor dunne smeersels en zorgt ervoor dat je dier langer bezig is. Een grover patroon is makkelijker leeg te krijgen; dat is fijn voor ‘beginners’ die anders gefrustreerd raken. Kijk naar je dier: geeft hij snel op, of wordt hij juist te fanatiek? Pas de moeilijkheidsgraad daarop aan.
Formaat: passend bij snuit of tong
Een kleine hond of kat heeft genoeg aan een compact matje. Voor een grote hond is een groter oppervlak fijner, anders is de pret wel erg snel voorbij. Heb je een hond met een korte snuit? Kies dan een mat met minder diepe groeven, zodat hij met zijn tong overal goed bij kan.
Wat kun je op een likmat smeren (veilig en zonder gedoe)?
Houd als vuistregel aan: gebruik ingrediënten die passen in het normale dieet van je dier. Een likmat is geen excuus om je dier vol te stoppen met calorieën, maar een manier om een snack of maaltijd te spreiden in de tijd.
Veelgebruikte vullingen zijn:
- Natvoer (hond of kat): Smeert makkelijk, valt meestal in de smaak en je wijkt niet af van de basisvoeding.
- Geprakte banaan of groentepuree: Honden vinden dit vaak heerlijk. Houd de porties klein in verband met suikers.
- Gekookte pompoen (puur, zonder kruiden): Zacht van smaak en perfect smeerbaar.
- Een vleugje 100% notenpasta (check: géén zoetstoffen of toevoegingen!): Calorierijk, dus smeer het heel dun uit als speciale traktatie.
Vermijd vette happen, gekruide tafelrestjes of ingrediënten die giftig zijn. Weet je het niet zeker? Houd het simpel en blijf bij het eigen voer van je dier.
Twijfel je over wat giftig is (denk aan ui, chocolade, druiven of bepaalde zoetstoffen)? De ASPCA Animal Poison Control biedt een goed overzicht van risico’s. Handig om bij de hand te hebben.
Hoe introduceer je een likmat op een rustige manier?
De meeste dieren hebben het snel door, maar een goede eerste ervaring is goud waard. Start rustig, dan wordt het echt een feestje.
Stap 1: maak het makkelijk
Smeer een dun laagje van iets dat je dier héél lekker vindt op de mat. Leg hem neer en blijf erbij. Laat je dier snuffelen. Sommige honden vallen direct aan, sommige katten kijken je aan alsof je gek bent. Geef ze de tijd.
Stap 2: kies het juiste moment
Pak de likmat er niet bij als je dier stijf staat van de adrenaline. Kies een moment waarop er al wat rust is, bijvoorbeeld een half uurtje na de wandeling. Dan landt de activiteit beter.
Stap 3: kort en positief
Is de mat leeg? Haal hem dan weg. Zo blijft de likmat iets bijzonders dat af en toe tevoorschijn komt, en voorkom je dat het een kauwspeeltje wordt.
Stap 4: bouw op
Gaat dit goed? Dan kun je gaan variëren met moeilijkere structuren of andere smaken. Je kunt het voer ook dunner uitsmeren, zodat je dier langer bezig is met dezelfde hoeveelheid.
Likmat gebruiken bij stress: wat kan wel en wat niet?
Bij lichte spanning kan een likmat fantastisch werken. Het geeft je dier iets te doen tijdens onweer in de verte, als er bezoek binnenkomt, of als hij even moet wachten.
Maar wees reëel: bij diepe angst (paniek, trillen, wegkruipen) helpt een likmat meestal niet. Sterker nog, veel dieren nemen dan geen voer meer aan. In zulke gevallen heb je een breder plan nodig: veiligheid bieden, training en eventueel professionele hulp van een gedragstherapeut.
Zet de likmat alleen in als je dier nog ontspannen genoeg is om te eten. Zo voorkom je dat de mat zelf een voorspeller van ellende wordt (“O nee, de likmat, nu gebeurt er iets engs”). Het doel is ondersteuning, geen afleidingsmanoeuvre die angst negeert.
Hoe houd je het veilig? Veelvoorkomende risico’s en oplossingen
Meestal zijn likmatten veilig, maar met een paar simpele regels voorkom je gedoe.
Altijd toezicht, zeker bij kauwers
De mat is om te likken, niet om te eten. Sommige honden zetten na het likken hun tanden in de rand. Grijp dan in en haal de mat weg. Zie je beschadigingen of missen er stukjes? Gooi de mat weg. Rubber of siliconen in de maag wil je absoluut voorkomen.
Portiegrootte: klein is vaak beter
Het lijkt weinig, wat je erop smeert, maar de calorieën tellen snel op. Gebruik je de mat vaak? Haal die hoeveelheid dan af van de dagelijkse maaltijd, zeker als je dier aanleg heeft om dik te worden.
Hygiëne: na elk gebruik schoon
Restjes voer in de groeven zijn een broeinest voor bacteriën. Spoel de mat direct na gebruik af. Warm water en een afwasborstel doen wonderen. Mag hij in de vaatwasser? Prima, maar check daarna wel even of alle hoekjes echt schoon zijn.
Let op bij meerdere dieren in huis
Eten kan voor jaloezie zorgen. Heb je meerdere dieren, geef ze dan hun likmat apart van elkaar of met voldoende afstand. Rust tijdens het eten voorkomt ruzie.
Wanneer is likgedrag nog normaal, en wanneer moet je opletten?
Meestal is een likkend dier gewoon een tevreden dier. Toch is het goed om alert te blijven, want soms vertelt het gedrag iets anders.
Normaal en gezond:
- Je dier likt met focus en stopt uit zichzelf als het op is.
- Het gebeurt op logische momenten (zoals na een wandeling of als tussendoortje).
- Verder gedraagt je dier zich zoals altijd: eet goed, is vrolijk en energiek.
Signalen om in de gaten te houden:
- Je dier likt ook buiten de mat om veel aan zichzelf, de vloer of meubels.
- Je ziet kale plekken, rode huid of wondjes.
- Er zijn tekenen van misselijkheid, zoals smakken of onrustige buik.
- Het likken lijkt dwangmatig: hij is niet te stoppen en wordt kregelig als je stoort.
Zie je deze veranderingen? Raadpleeg dan je dierenarts. Het hoeft niet ernstig te zijn, maar een check op huidproblemen, buikpijn of stress geeft snel duidelijkheid.
Handige manieren om een likmat in je dag te gebruiken
Een likmat werkt het beste als onderdeel van een vaste routine. Gebruik hem slim:
- Tijdens verzorging: Borstelen of nagels knippen wordt een stuk makkelijker als je dier ondertussen iets lekkers te doen heeft.
- Na de wandeling: Helpt om de omschakeling van ‘buiten actief’ naar ‘binnen rustig’ te maken.
- Bij alleen blijven: Geef de mat vlak voor je kort weggaat (bouw dit wel rustig op).
- Op saaie dagen: Biedt mentale uitdaging als het buiten hondenweer is.
Let op: gebruik de mat niet om overduidelijke stress te maskeren. Als je hond hijgend rondloopt en niet wil eten, moet je eerst achterhalen wat er scheelt.
Een likmat hoeft niet perfect te zijn om waardevol te zijn
Er is geen ‘goede’ of ‘foute’ manier om een likmat te gebruiken, zolang je maar kijkt naar je dier. Stem het af op zijn tempo en voorkeuren. De ene hond is dolgelukkig met een simpel laagje natvoer, de ander wil elke keer iets nieuws. Sommige katten doen direct mee, andere kijken de kat uit de boom. Dat is allemaal prima.
Houd het simpel, let op de porties en begeleid je dier rustig. Dan wordt de likmat vanzelf een fijn rustmoment in jullie dag.
Merk je dat je dier niet lekker in zijn vel zit of verandert zijn gedrag? Aarzel dan niet om hulp te vragen. Voor betrouwbare info over welzijn en verrijking kun je ook terecht bij de Dierenbescherming. Met een beetje aandacht en geduld vind je vanzelf de draai die bij jullie past.
